Ben okumayı çok sevdiğim için meskende de dışarıda da elimde daima bir kitap vardır. Boş vakitlerimde da kitapevlerini gezer, kitap keşifleri yaparım. Kızım için de daima birebirini hayal etmiştim, okumayı seven birisi olsun dedim daima. Hangi mesleği yaparsa yapsın, ne ile uğraşırsa uğraşsın hiç fark etmez benim için. Bu kendi seçimi olacaktır. Lakin kitaplarla ortasının daima çok uygun olmasını isterim. Artık ise dokuz yaşında ve evet kitap okumasını seviyor. Bunun en temel nedeni de rol model olarak beni görmesi oldu sanırım. Kitap keşiflerinin birçoklarına kızımı da götürürüm. Bazen de onunla birlikte kitap okuruz.
Bundan 2 ay evvel filandı, baktım birkaç gündür eline hiç kitap almıyor. Biraz şaşırdım ve telaşa kapıldım. Ekran kuşağı yetişiyor ve çocuklar kitap sayfalarına bakmaktansa bir ekrana saatlerce bakmayı tercih ediyorlar. Telefonda izlediği bir görüntü vardı, bir genç çocuk bir görüntü oyunun nasıl oynandığını anlatıyor, sesli olarak. Denetim ettim, makûs içerikli bir görüntü değil. Lakin bu görüntüyü izlemeye başladığından beri baktım kitap okumayı daha az tercih ediyor. Daha çok bu görüntüyü izlemek istiyor. Telaşa kapıldım, yoksa kitap okuma sevgisi azalıyor mu dedim.
“Neden bu ortalar kitap okumuyorsun” diye sordum, birkaç kere sitem, birkaç sefer da ikaz ettim. Baktım ben onu uyardıkça o daha da uzaklaşıyor kitaplardan. Sonra bir gün sohbet ettim kendisi ile, “Neden okumayı kestin” dedim, “kesmedim, okuyorum, ancak anne biliyor musun sınıfta bir arkadaşımın babası, dört kitap okuduğunda ona istediği bir hediyeyi alıyormuş, sen neden bana bir şey almıyorsun” dedi. Şaşırdım ve hayatımın en büyük kusurunu yaptım, “Tamam alırım, sorun yok” dedim. Esasen kitap okuyacaktı ve esasen ona vakit zaman ikramlar alıyordum. İkramın vakti değerli değil, dört kitap okuduğunda alırım dedim. Teklifini kabul edince birden kızım büyük bir istekle okumaya başladı. Kısa müddette 4 kitap bitirdi. Eskisine nazaran kısa vakitte daha çok kitap okudu diyebilirim. Ben alışılmış çok memnunum, bu türlü orta motivasyon uygulamaları yapmak gerekiyormuş dedim kendime. Lakin bir şeyi düşünmeyi atlamıştım, ben bu yaşıma kadar hiçbir vakit kitap okumada motivasyon düşüklüğü yaşamamıştım ve bu türlü orta uygulamalara da gereksinimim olmamıştı. Daima sevdiğim için, kendi içimden çok istediğim için kitap okumuştum. Eksiksiz anne yok tabi, kusurlarımızla varız, yanlışlarımızla düzgün bir anne olmaya çalışıyoruz. Ben de burada büyük bir yanılgı yapmıştım.
Dört kitaptan sonra kızımın istediği hediyeyi aldım. Olanlar da bundan sonra oldu zati, kızım kitap okumayı yeniden bıraktı. Yeniden hayatımın yanlışını yapıp, “Bir dört tane daha okursan yeniden ikram alacağım sana” dedim fakat eline tek tük kitap almaya başladı, o da benim hatırlatmalarımla. Bir evvelki üzere istekli değildi. Armağan işi onu çok cezbetmiyordu güya. Yeniden dört kitap bitirmeye karar verdi. Ama bir baktım ince kitapları seçiyor; kolay ve az yazılı olanlardan. Yani hemencecik bitenlerden. O vakit anladım durumu, hedef yalnızca dört kitap okuma performansını gerçekleştirmek.
Bu noktaya nasıl geldiğimi ve sorunun nerede olduğunu anlayamamıştım, ta ki Özgür Bolat’ın Beni Mükafatla Cezalandırma kitabını okuyana kadar. Ben kızımı kitap okuma konusunda mükafatla cezalandırmıştım, onun iç motivasyonunu öldürmüştüm.
Ben mükafatlar vermeye devam ederek onun çok sayıda kitap okumasını sağlayabilirdim lakin bu yalnızca sayısal bir performans olurdu. Ne okuduğunu anlayacaktı, ne de kitap okumaktan zevk alacaktı. Maksadı yalnızca elindekileri süratlice bitirip armağana ulaşmak olacaktı. Kitap yalnızca bir araç olacaktı, emel değil.
Özür Bey’in bu kitabını okuyanlar beni anlayacaktır, okumayanlar varsa kesinlikle okuyun derim. Mükafatlar çocuklarımızdaki iç motivasyonu öldürüyor. Dış motivasyonla yapılan bir şeyi de kalitesi düşük oluyor. En berbatı de öğrenme ve gelişme olayı gerçekleşmiyor. Mükafatla birlikte mutsuzluk da, etik dışı davranışlar da beraberinde geliyor. Bunların birbirini nasıl tetiklediğini kitabı okuyunca anlayacaksınız.
Ben bu kitabı okurken ebeveyn kimliğimin dışında mesleğimin gözünden de baktım. Ar-Ge, İnovasyon, Yaratıcı düşünme, proje hususları üzerine çalışıyorum. Çalıştığımız, Ar-Ge projeleri yaptığımız firmalarda daima şunu söylüyorum; Ar-Ge ve inovasyon çalışmalarını yapacak grubunuzu kurarken bu işin gönüllük temelli olduğunu unutmayın. Yani inovatif olmayı, inovasyon üretmeyi isteyerek yapmalısınız. Dışarıdan takviyeyle, ödüllerle, teşvik sistemleriyle insanlara Ar-Ge yaptıramazsınız. Yaratıcı düşünmek, farklı ve özgün fikirler üretmek diğer bir şeydir. Bunun için içsel bir güce ve enerjiye ihtiyaç vardır. Kitabı okuduktan sonra bunu neden savunduğumu da bir defa daha düzgün anladım. Ödül sistemi mekanik işlerde muvaffakiyet getirebiliyor lakin iş düşünmek odaklı işlerde tam karşıtıdır. Zira yaratıcı düşünme geniş bir bakış açısı ve derinlik istiyor.
Konu örneklerle ve araştırma sonuçlarıyla o kadar hoş anlatılmış ki…Emeğinize sıhhat Dr. Özgür Bolat
Bence tüm firmalar, kurum ve kuruluşlar da daha verimli bir çalışma ortamını yaratmak ve yaratıcı kanıyı geliştirmek adına bu kitabı okumalı.
Bu ortada kitap okuma konusunda kızımda içsel motivasyonu tekrar sağlama çalışmalarım sonuç vermeye başladı. Onunla birlikte okuma saatleri yaparak, kimi vakitler birlikte okuyarak bu sevgiyi yine canlı tutmaya başladık diyebilirim. 🙂