16 Mart tarihinden itibaren
evdeyim. Oysa Mart ayının ikinci ve üçüncü
haftasında seyahatlerim, eğitim programlarım vardı. Bir gecede hepsi iptal oldu;
tıpkı planları olan öteki beşerler üzere.
Bu noktada John Lennon’un kelamı daha bir değerli sanırım; “Hayat
sen planlar yaparken başına gelenlerdir” Biz de bu devri planlarımızla değil de
başımıza gelenlerle geçiriyoruz.
Karantina günlerinde herkesin bilgi kaynaklarını paylaşması, fiyatsız erişim imkanlarının sağlanması çok lakin çok pahalıydı.. Bu sayede daha evvel bilmediğim kaynakları ve alanında uzman şahısları keşfetmiş oldum. Ancak bu tip paylaşımların yalnızca kriz periyotlarında değil, her vakit yapılabiliyor olmasını da dilerim. Umarım bu mevzuda bir alışkanlık ve kültür kazanmışızdır. Ayrıyeten ülkemizde bu alanda da bir muhtaçlığı gördük, tüm kaynaklara ulaşabileceğimiz toplu bir liste, adres yoktu. Dolayısı ile herkes kendi koleksiyonunu oluşturdu.
Bu devirde hepimizin duygusal ve fizikî potansiyelleri hayli zorlandı. Meskende kalmaya ve konuttan çalışmaya çok kısa müddette ahenk sağlayanlar ve hatta bunun verimli olduğunu keşfedenler de oldu, çalışma hayatı alt üst olanlar da. Kendi açımdan, meskenden çalışmayı deneyimleyen bir kişi olarak çok da yabancısı olmadığım bir tecrübe yaşıyorum. Bu devirde de tekrar tam vakitli olarak meskenden çalıştım ve çalışmaya devam ediyorum. Daha öncesinde görüşmelerimi, toplantı, eğitim vb etkinliklerimi gerçekleştirdiğim ofisime ise gitmedim hiç. Tüm koçluk ve mentorluk görüşmelerimi online olarak yapıyorum. Online çalışmak da yabancı olduğum bir husus değildi, Pandemi öncesinde de yurt dışında bulunan bir danışanımla da esasen online koçluk-mentorluk görüşmelerimi yapıyordum. Lakin öbür yüz yüze yaptığım çalışmalar için de bunun da olabileceğini hatta mekan ve vakitten bağımsız olarak birtakım yararları olduğunu da gördüm. Elbette fizikî buluşmaların yeri de başka. Ben “Hibritleme” modelinin çok daha sağlıklı olacağını düşünüyorum.
Karantina günlerinde herkesin bilgi kaynaklarını paylaşması, fiyatsız erişim imkanlarının sağlanması çok lakin çok pahalıydı.. Bu sayede daha evvel bilmediğim kaynakları ve alanında uzman şahısları keşfetmiş oldum. Lakin bu tip paylaşımların yalnızca kriz periyotlarında değil, her vakit yapılabiliyor olmasını da dilerim. Umarım bu bahiste bir alışkanlık ve kültür kazanmışızdır. Ayrıyeten ülkemizde bu manada da bir eksiği gördük, tüm kaynaklara ulaşabileceğimiz, görebileceğimiz toplu bir liste yoktu. Herkes kendi koleksiyonunu oluşturdu.
Bazılarımız bu periyotta gerilimi çok farklı biçimde yaşadı. Kimimiz kendini geliştirmeye adadı, kimimiz ise koltuğun bir köşesinde oturup hiçbir şey yapmadan geçirdi; umutsuzca ve kızgınlıkla olanları takip etti. Kimisi de öfkesini, gerilimini toplumsal medyada daha çok gezinerek ve paylaşarak attı. Kimimiz de çokça pişirerek ve yiyerek. Mutfakla ortası âlâ olmayan şahsım bu devirde de mutfağı pek sevmedi, sevgili ailem beni affetsin:)
Tekrar kendimi düşündüğümde ise çoğunlukla yeni şeyler öğrenmeye ancak biraz da düşünmeye adadığımı gördüm. Düşünmek aksiyonunu özlediğimi fark ettim. Aslında bu devirde herkesin muhtaçlığı olan şey de tam da buydu; düşünmek, kendini tanımak, hayallerinle buluşmak ve içindeki sessizliği keşfetmek. Burada da tekrar defterime düşen kelamlardan biri aklıma geldi, “İçinizdeki sessizlikle temas etmeyi öğrenin ve bu hayatta her şeyin bir gayesi olduğunu bilin.” – Elisabeth Kübler-Ross
Geçenlerde sokak röportajlarının birinde toplumsal medya kurallarına uymayıp, kalabalığın içinde gezinen bir vatandaşa sordu muhabir; “Neden meskende durmuyorsunuz?” Sorunun yöneltildiği erkek vatandaş ise sert bir reaksiyon ile yanıt verdi, “Evde durup ne yapayım, tavana mı bakayım“. Aslında tavana bakmak ve düşünmek gün içerisinde makul bir vakitte yapılması değerli bir hareket bana nazaran.
İşin en şiddetli tarafını ise çalışma hayatında ve gelirimizi kazanmada yaşadık; bazılarımız işini kaybetti, bazılarımız fiyatsız izine ayrıldı. Kendi işini yapanlar da farklı biçimde etkilendi tabi. Kimi dallar ve teşebbüsler için yeni fırsatlar doğdu, bazıları için de makûs günler kapıya dayandı. İzlerini de uzun bir müddet yaşayacağız görünüyor. Bu noktada yeni hareketler almamızın farkında olmak çok kıymetli. Tahminen de çalışma alanlarımızı değiştirmek gerekecek ya da iş yapış biçimlerimizi yine gözden geçireceğiz. Diijitalleşmenin artık konuşulan değil de uygulanması gereken bir şey olduğunu da umarım da anlamışızdır. Bu periyot sonrasında İş Modeli İnovasyonun değerli olacağını düşünüyorum. Geçenlerde Hollanda / Amsterdam‘da Corona Virüs sonrası yine hizmet vermeye hazırlanan bir restoranın haberi çıktı. Aşağıdaki fotoğrafta gördüğünüz üzere getirdiği yeni standartlarıyla kesime yönelik değişimlerin ve gelişimlerin de habercisi bana nazaran. Üstelik Haziran sonuna kadar masaların tamamını satmış bile.
Yeni periyot ile ilgili o kadar çok konuşma yapıldı ki, bir bilgi çöplüğünde kendimi bulmamak için bilgisine, görüşlerine, uzmanlığına, bakış açısına bedel verdiğim insanları dinlemeye çalıştım. Sanıyorum bu alışkanlığıma da her daim devam edeceğim. Çok bedelli webinarlara katıldım, çok hoş şeyler öğrendim. Bence bu webinar kültürü her daim devam etmeli.
Şimdi normalleşme! devrine geçiş yaptığımız şu günlerde bizleri nasıl alışkanlıklar ve nasıl bir periyot bekliyor tam olarak ben de bilmiyorum. Benim başımdaki belirsizlik şimdi netleşmedi. Gerçeği daima birlikte keşfedeceğiz. Ben bir şeylerin değişmesi gerektiğine inananlardanım. Yaşadıklarımızdan gördüklerimizi, duyduklarımızı, hissettiklerimizi ve öğrendiklerimizi içselleştirmemiz gerektiğini düşünüyorum. İş yapış halimiz, toplumsal alışkanlıklarımız, öğrenme ve öğretme biçimlerimiz değişmeli. Yeni yetkinlikler kazanmamız gerekiyor tahminen de. Aslında bu değişim, gelişen teknoloji ile birlikte esasen kaçınılmazdı lakin Pandemi periyodu bu süreci ve yeni trendleri hızlandırmış olacak.
Sosyal medyada da paylaşmıştım; Pandemi devrini “Momo” kitabında anlatılan bir sokağa benzetiyorum. Momo kitabında “Hiçbir Vakit Sokağı” vardır. Daracık bir sokaktır burası, diğer sokaklara benzemeyen. Sokağın sonunda da tek bir mesken vardır. Momo ve Kaplumbağa bu sokağa geldiğinde meskene yanlışsız yürümeye çalışırlar. Kaplumbağa konuta varabilir lakin Momo bir türlü gidemez. Her adım atmaya çalıştığında geri geri sarfiyat. Güya güçlü bir rüzgar onu engellemektedir. Yol arkadaşı Kampumbağa ona seslenir, “geri geri yürü” der. Momo geri geri yürümeye başlayınca ilerlediğini görür ve kapısının üstünde “Hiçbir Yerde” yazan meskenin önüne varır. Biz de bu periyotta ilerlemeye çalışıyoruz lakin bir türlü gidemiyoruz. Tahminen de geri geri adım atmak gerekiyor. Bu, teknoloji ya da bilgi manasında bir geri adım atmak değil. Temel gereksinimlerimize ve kıymetlerimize yine sahip çıkmak manasında. Bir sokakta yürüyebilmek, bir bankta oturabilmek, bir sevdiğine sarılabilmek… Bunların değerini yine öğrenmek ve bilmek. Ve geleceği anlamak için An‘da yaşayabilmek. Bence o vakit ilerleyeceğiz. Kıymetlerimize tekrar sahip çıkarak.
Geçenlerde dinleyici olarak katıldığım yenilikçilik temalı bir webinarda konuşmacının biri yeni devir ile ilgili görüşlerini anlatırken, bizim toplumumuzda çok fazla bir değişim beklemediğini, huylunun huyundan vazgeçmeyeceğini söyledi. Örneğin, çalışma hayatımızda beklediğimiz değişim pek de gerçekleşmeyecek, konuttan çalışmaya bir geçiş olmayacak. Ofislerde, plazalarda bir ortaya ve iş yapmaya devam edilecek. Çünkü huylu huyundan vazgeçmez.
Sonrasında çok düşündüm bu kelamı, aslında değişim süreçlerinde kaybettiğimiz husus daima burası oluyor; huyumuzdan vazgeçmek istemiyoruz. İster ferdi olsun ister kurumsal olsun bu daima bu türlü. Yenilik üretmede de en büyük sorunumuz bu esasen; mevcut şartlara ve alışkanlıklara sıkıca sarılmayı tercih ediyoruz. Değişim bizi korkutuyor, yeniliklerin bizi al üst etmesinden çekiniyoruz. Endüstride alanda olduğum devirlerde de daima bunu gördüm. Farklı açılardan bakmayı, yeni trendleri keşfetmeyi, yeni fırsatları değerlendirmeyi engelleyen de yeniden huyundan vazgeçmeyen huylulardı. Vakit zaman kimi kurumlarda çalışma yaparken, bir kurumun içinde değişime karşı çıkan, huylarına sıkı sıkıya bağlanmış birkaç kişinin büyük bir kurumun değişimini nasıl da engelleyebildiğini gördüm ve şahsen deneyimledim. Bu herkes için mi geçerli? Katiyen hayır. Etrafımda hem ferdi hem de kurum olarak da yapanları görebiliyorum.
O vakit bizim burada düşünmemiz gerek husus, huyluyu huyundan vazgeçirmek için neler yapılmalı? Burada kimlere hangi misyonlar düşüyor?
Daha yenilikçi, daha sağlıklı, daha bilgili bir toplum ve dünya yaratmak için, değişimleri süratlice ve olumlu tarafından kucaklamak için bana nazaran HUYLU’yla buluşmak ve onunla çalışmak gerekiyor. Burada ferdî, toplumsal gayretlerimizin dışında profesyonel olarak da Mentorların, Koçların, Eğitmenlerin ve muhtaçlığa nazaran psikoloji biliminde emek veren tüm bireylerin çok kıymetli vazifeleri ve katkıları olacak.
Özellikle kurumların çalışanlarına yönelik ferdi ve grupsal olarak bu kapsamda yapması gereken kıymetli çalışmalar olmalı. Bu ister eğitim olsun, ister koçluk ister mentorluk olsun, çalışanların kıssalarına dokunabilmek, katkı sağlayabilmek kurumların da verimliliğini arttıracak. Kriz periyodunu en az hasarla atlatmak ve yeni fırsatları yakalamak istiyorlarsa bunu yapmalılar.
Ve bir başka nokta da, olağanlaşma devrinde bireylerin hislerini nasıl yaşayacakları ve nasıl iyileşecekleri. Bu devri güzel atlattığını düşünenler de tahminen alt üst meyyit kendilerini kaybolmuş hissedecekler, bilemiyorum. Fakat çok sayıda karmaşık zihinler, alt üst olan hayatlar ve meslekler var. Değişen zihinler, hayaller ve gayeler ile sorulması gereken çokça sorular var. Bu noktada da tekrar biz koçlara ve mentorlara değerli vazifeler düşüyor.
Bir Japon Atasözü vardır, “Yedi sefer düş, sekiz sefer kalk“. Çok düştük, düşmeye de tahminen devam edeceğiz ancak kalkmayı da başaracağız. Daima birlikte.