İnsanoğlunun para ile bağı daima bir garip olmuştur. Kimisi parayı sevmiştir, onu bağrına basmıştır, sıkı dost olmuştur. Kimisi de parayı kötülükle ilişkilendirmiştir; çok kazanan onu kesinlikle hak ederek kazanmamıştır, işin gerisinde dolandırıcılık, kara para aklama üzere ne kadar dalavere varsa hepsi vardır. Emek ile alının teri ile çok para kazanmak mümkün değildir. Bu anlayıştan dizilere çok husus çıkıyor, tek yararı bu sanırım!:)
Kimisi paraya bir miras kaynağı olarak bakmıştır. Zenginler de esasen daima mirasla güçlü olmuştur, annen baban zenginse sen de zenginsindir ve daima varlıklı olarak kalacaksındır. Karşılıklı dost muhabbetlerinde, aile içindeki dertlenme seanslarında bahis daima buraya gelir. İstenilen paraya ulaşılamamasının nedeni güçlü olmayan anne ve babalarımızdır. Anne – baba yaktın bizi!
Paraya toplum olarak da hiç hürmetle yaklaşmadık aslında. “Elinin kiri” dedik, çok paranın memnunluk değil sıkıntı getireceğine inandık. “Paran çok olur fakat bu sefer de sıhhatin düzgün olmaz” denilen sohbetlere şahit olduk. Hülasa çok paradan korkmamız gerektiğine inandırılarak büyüdük. Bu arada, Para=Hastalık denklemini bulan bilim insanını arıyoruz, Nobel mükafatını almaya şimdi gitmemiş:)
Tüm bunların içinde “Mutluluğu parayla satın alamazsın” telaffuzuna tutunduk, doğruladık, hak verdik. Oysa para gaye değildi yalnızca bir araçtı. Memnun olmak için de bir araçtı. Elbette paraya gerek duymadan yapacağınız kolay şeyler de size memnun edecek lakin para ile de yapacağınız çok şey var. Mesela ben kıyıda yaz kış boyunca yaşayacağım bir meskenim olsun istiyorum, şimdi param buna yetmiyor, olunca inşallah olacak, bakın bendeki memnunluğu:)
Para ve memnunluk ortasındaki ilgiyi incelemek için yapılan bir araştırmayı geçenlerde dinleme fırsatım oldu. Araştırma birinci evvel Kanada’da bulunan British Columbia Üniversitesi’ndeki bir yerleşkede yapılıyor. Öğrencilere bir deneye katılıp katılmak istemedikleri soruyorlar, “Evet” diyenlere bir zarf veriyorlar. Zarfın içinde ise para var. Kimilerine 5 dolar veriliyor ve bu parayı akşama kadar kendileri için harcamaları isteniyor. Kimilerine ise 20 dolar veriliyor ve bu sefer bu parayı diğerleri için harcamalarını istiyorlar. Günün sonunda deneklerle tek tek bağlantı kuruluyor, parayı nereye harcadıkları ve onları memnun edip etmedikleri soruluyor. Alınan karşılıklara bakıldığında ise öbürleri için para harcayanların (evsizlere yardım edenlerin, ya da bir çocuğa oyuncak alıp onu gülümsetenlerin) daha çok keyifli olduğu olduğu görülüyor.
Bu ortada bir değişik nokta da kendilerine para harcayanlar ile diğerlerine da para harcayanların alımlarında ortak bir şey var, Starbucks kahve:)
Aynı çalışma bu sefer Uganda’da yapılıyor. Hem kültür hem gelişmişlik seviyesi farklılıklarını çalışmada ölçmek istiyorlar. Orada da bir deney yapıyorlar ve insanlara soruyorlar; “Kendine yahut diğerine para harcadığın son vakti düşün, seni ne kadar memnun etmişti”
Kültür farklılıkları elbette harcamaları da değiştiriyor. Kanada’da diğeri için para harcayanlar içinde arkadaşına bir kahve ya da annesine bir ikram alanlar olurken, Uganda da parasını diğerine harcayanların içinde oğlu sıtmaya yakalanan bir arkadaşına tıbbı takviye hedefli olarak para veren olduğu görülüyor. Kültür ve gelişmişlik seviyesi harcamaları da değiştiriyor elbette.
Nihayetinde para ile memnunluk ortasındaki temel alaka aslında hakikat harcamakla ilişkili, araştırma bunu ortaya koyuyor. Diğerleri için çok ufak tefek bile olsa bir şeyler yaparsanız, daha yeterli bir toplum ve daha hoş bir dünya için bir şeyler yaparak harcarsanız sizi daha çok keyifli edecektir.
Gallup Tertibin küresel çaptaki bilgileri de bu minik araştırmayı destekliyor. İnsanlara soruyorlar; Bir hayır kurumuna bağışta bulundunuz mu? Ve hayatta genel olarak memnun musunuz? İki şey ortasındaki alakayı görmek isteniyor ve çıkan sonuç şaşırtan değil, olumlu bir bağlantı var.
Yani güçlü olmakta korkulacak bir şey yok, piyangodan çok para çıkınca da “Eyvah ben artık mutsuz mı olacağım” demeyin, paranızı diğerlerini da keyifli edecek şeylere harcarsınız hem siz hem de öbürleri keyifli olur. Bu dünyada hoş izler bırakırsınız. Yani sorun paranız olmada değil onu yanlış harcamakta:) Yalnızca kendinize harcarsanız mutsuz olursunuz.
Bu ortada ne kadar paranız olduğu da değerli değil, yani güçlü olmayabilirsiniz, imkanlarınız kısıtlı olabilir lakin elinizdekilerle öbürleri için çok küçük de olsa yapacağınız şeyler sizi daha memnun edecektir.
Bu ortada birebir çalışmayı iş dünyasında da yapmışlar, birtakım şirketlerdeki satış gruplarında bu toplumsal deneyi uygulamışlar. Sonuç elbette şaşırtan değil,; diğerlerine para harcayan, yardım eden grupların daha çok satış yaptığı ve daha çok keyifli olduğu görülmüş. Toplum yanlısı olan ekipler daha çok satış yapıyor, şirketler bilginiz olsun:)
Bu ortada araştırmayı dinlediğim TED konuşmasını da buraya bırakayım, bu yazıyı bu konuşmaya borçluyum.