Geçenlerde gençlerle sohbet ediyoruz, geleceğin mesleklerini, başarılı olmayı, yenilikler üretmeyi konuşuyoruz. Bir genç kızımız şunu sordu çabucak; “Hocam, Robotlar bize yumruk atabilir mi? Hepimiz evvel bir sevinçle güldük ve bu farklı sorusu için teşekkür ettim kendisine. Doğrusu ben şimdiye kadar hiç bu açıdan düşünmemiştim. Robotların teknolojideki yerlerini ve gelecekte daha çok onlarla birlikte olacağımızı konuşuyoruz ancak robotların ahlaki pahalara, toplum kurallarına ahengi konusunda doğrusu şimdiye kadar hiç baş yormamıştım ve bir araştırma yapmamıştım. Bundan ötürü bu sorusu için ve bende uyandırdığı merak duygusu için kendisine buradan çok teşekkür ediyorum.
Sifigu Fizik kurucusu Ali Bey ile bir sohbet sırasında bu mevzuyu görüşürken bana Robot Yasalarından bahsetti ve genel kabul görmüş olan Üç Robot Yasasını çabucak okudu. Doğrusu çok ilgilimi çekti, ben de biraz kendim araştırma yaptım ve aşağıdaki bilgilere ulaştım. Kısaca sizlerle de paylaşayım. Ola ki çocuklarımız, öğrencilerimiz bize bu türlü bir soru sorarlarsa hazırlıklı olalım 🙂
Isaac Asimov’un Üç Robot Yasası
Isaac Asimov, ünlü bir bilimkurgu muharriri. Ben şimdi hiçbir kitabını okumadım lakin bilim kurgu üzerine yazmış olduğu pek çok kitabı var. Burada bir ekleme yapmalıyım ki, bilim kurgu sinemalarını çok seven birisiyim ve birinci defa lise birinci sınıfta “Ziyaretçiler” Dizisi ile başlamıştı bu merakım. Sonrasında daima bilim kurgu dizilerinin ve sinemalarının takipçisi oldum. Lakin artık fark ediyorum ki nedense bilimkurgu kitabı pek okumamışım. Ve Isaac Asimov’un da hiçbir kitabını okumadım. Bu satırları yazarken kendime de bir not aldım ve kitaplarını 2018 de okuma karar aldım. Bknz: Isaac Asimov Kitapları
Isaac Asimov, bilim kurgu yapıtlarını yazarken robotların ahlaki bedellere ahenk sağlaması açısından kimi davranışlarını sınırlayan ve var olmalarının temel desteği olan ünlü Üç Robot Yasasını geliştirmiş. Buna nazaran, robotların bu yasaya uymaları zaruridir ve bu yasalar dışında hareket edemezler.
Üç ünlü yasa şunlardır:
1)Bir robot, bir beşere ziyan veremez ya da ziyan görmesine seyirci kalamaz.
2)Bir robot, birinci kuralla çelişmediği sürece bir insanın buyruklarına uymak zorundadır.
3)Bir robot, birinci ve ikinci kuralla çelişmediği sürece kendi varlığını korumakla mükelleftir.
Asimov vakit geçtikçe belirlediği bu maddelerin yetersiz kalabileceğini düşünmüş ve bunlara ek olarak bir yasa daha eklemiştir. Sıfırıncı Yasa (Zeroth Yasası) ismiyle eklediği bu yasaya nazaran ise “Hiç bir robot, insanlığa ziyan veremez ya da hareketsiz kalarak insanlığın ziyan görmesine müsaade veremez.”
Zamanla tüm bilim kurgu dünyası ve müellifleri da bu 3 maddeyi benimsemiş. Bu maddelerle robotların beşerler için bir tehdit oluşturmaması hedeflenmiş. Gelecekte de yapılacak tüm robotlar için bu maddelerin benimsenmesi elbette çok değerli.
Daha evvel de bahsetmiştim, geçenlerde katıldığım bir Girişimcilik konferansında “Çalışma Hayatında Robot Yakalılar” terimi kullanıldı. Gelecekte pek çok yerde insansı robotlarla birlikte olacağız. Bundan ötürü bu yasalar elbette çok kıymetli. Bu kanunların eksiklikleri var mı, yenileri eklenmeli mi? Bununla ilgili ayrıntılı çalışmalar yapılıyor mu? inanın hiç bilmiyorum. Benim uzmanlık alanımın dışında. Lakin yeni bir şeyi de öğrenmiş oldum. Daha da araştırmaya devam edeceğim.
Çünkü Öğrenmek Hoştur 🙂