Lisede el işi derslerimiz vardı; örgü, ahşap boyama, seramik vb çalışmaları yapardık. Hiç keyif almadığım bir ders olduğunu söylemeliyim. Zira el işlerinde, bilhassa örgü, boyama üzere işlerde hiç düzgün değildim. Bu türlü bir yeteneğim yoktu ve kazanmak da istemiyordum. Sevmediğiniz bir şeyde başarılı olamadığınız üzere başarısız olduğunuz bir şeyi de sevmek sıkıntı olabiliyor. Yılsonu standında öğretmeniniz bizden kendi eserlerimizi imal etmemizi istemişti. Rastgele bir şey olabilirdi bu eser; tahminen bir tepsi, ya da işlenmiş bir kazak, ya da bir yağlı boya. Gerilime girmiştim, bana matematik ya kimya çalış, yeni bir kuram bul deseler bu kadar gerilim olmazdım. Ama bir vazifem, sorumluluğum vardı ve bunu yapmak zorundaydım. Sonunda annem ile birlikte karar verip el bezi işlemeye karar verdim. Annemin benim yerime işlemesini istemedim, esasen o da pek yanaşmadı buna, “öğrenmelisin, gayret sarf etmelisin” dedi. Ben dört adet birebir modelde ancak farklı renklerde elbezileri işledim. Zoraki, sevmeyerek yaptım bu el bezilerini ve alışılmış ki ortaya çıkan eserler tam bir felaketti. Öğretmenime teslim ettiğimde, baktı şöyle bir ve gülümsedi, “eline sağlık” dedi. Standa çıkmaya hazır eserler belirleniyordu ve benim işlediklerimin bırakın standa çıkması, ben kendim bile temizlikte kullanmazdım. Öğretmenim çok kibar biçimde, “Çiğdem, stantta çok fazla el bezi eserleri var istersen bunları koymalıyım” dedi. Eserlerimin makûs olduğunu bildiğim halde üzücü bozulmuştum, zira nihayetinde emek vermiştim, bana ilişkin eserlerdi. Sergilenmesini isterdim, varsın kimse almasındı.
O günden sonra el işi ve sanatsal çalışmalara daima aralı yaklaştım. Aklıma şahane fikirler gelirdi lakin iş yapmaya gelince uzak dururdum. Yapanları da hayranlıkla izlerdim, stantları gezerdim. Ta ki 30’lu yaşlarımda ahşap boyama kursuna katılıncaya kadar. Bir şeyler üretmeyi çok istediğim bir periyottu, ne olursa öğrenmek ve yapmak istemiştim. Kursa başladığımda sınıfta yeniden en berbat düzeyde olan bendim lakin sonrasında çabalayarak, konutta sayısız ahşap eser boyayarak kendimi ilerlettim. Yılsonu stantta eserlerim satıldı, etrafımda birkaç arkadaşıma da ahşap boyama çalışması yapıp sattım. İçimdeki potansiyeli keşfetmem mümkün olmuştu.
Şimdiye kadar daima yetenek konusu konuştuk lakin aslında yeteneğin dışında asıl kıymetli olan diğer bir şey daha var, o da “potansiyelimiz“. Potansiyelinizi kullanmadığınız vakit sahip olduğunuz yeteneklerinizin de farkına varmıyorsunuz. Var olduğunu bildiğiniz yetenekleri hünere, ustalığa dönüştüremiyorsunuz. Herkesin yetenekleri de elbette ki farklı. Kimisi daha çocukken olağanüstü fotoğraflar çizmeye başlar, kimisi herkesten daha şık dans eder, öteki biri çok hoş piyano çalar.Bu yetenek kısmına söyleyeceğim bir kelam yok. Ama asıl değerli olan gayretiniz, isteğiniz ve kendinize inanmanız. Fotoğraf yapmakta çok yeteneğiniz yoktur, ancak isterseniz öğrenebilirsiniz. Bu alanda yeteneği olan şahsa nazaran tahminen daha çok çalışmanız gerekecektir lakin sonuçta siz de kendi özgünlüğünüzde bir şeyler yapabilirsiniz, üretebilirsiniz. Özcesi “Yetenek” ve “Beceri” öbür şeylerdir.
Will Simith’in hoş bir kelamını de buraya eklemek isterim; “Yetenek doğal olarak sahip olduğun şeydir, maharet ise sayısız saatler boyunca hünerini yontmakla gelişir.”
Özetle, yeteneğinizi marifete dönüştürmek kişinin kendi elindedir. Gayret sarf etmeden yeteneğinizin çok da bir ehemmiyeti yoktur. Kullanılmayan bir performans olarak kalır; kapağı hiç açılmayan bir hazine sandığı üzere düşünün. Çabaladığınızda yeteneğiniz maharete dönüşecektir.
Bugün bireyler olarak en çok da potansiyelimizi keşfetmemiz gerektiğini düşünüyorum. Potansiyeli keşfetmek, bu potansiyeli performansa dönüştürmeye müsaade vermek gerekiyor.
Ebeveynler olarak husus kendi çocuklarımızı yetiştirmeye geldiğinde bizlere farklı misyonlar de düşüyor. Çocuklarımıza azimli olma şuurunu aşılamak ve öğretmek gerekiyor.
Azimli olmayı, sebat etmeyi, çabalamayı; bunun için de amaç odaklı olmayı, umut etmeyi, vazgeçmemeyi…
Angela Duckworth, “Azim” isimli kitabında bu bahse da yer vermiştir ve ebeveynlik tarzlarından bahsetmiştir. Günümüz psikologlarının ebeveynlik tarzlarını nasıl sınıflandırdığını gösteren biçim aşağıdaki üzere. Teknik olarak 4 tarzdan bahsediliyor; Hoşgörülü, Bilge, İhmalkar ve Otoriter Ebeveynlik. Destekleyici ve talepkar özelliklerine nazaran bu sınıflandırma yapılmış.
Otoriter ebeveynler, talepkardır lakin destekleyici değildir. Hoşgörülü ebeveynlik ise tam aksisi, destekleyici fakat talepkar değildir.
Yapılan araştırmalarda, bilge ebeveynliğin çocuklarının başka tüm ailelerde yetişen çocuklara kıyasla daha başarılı olduğunu gözlemlemişler.
Bilge ebeveynlikte, destekleyici rolde, ebeveynler çocuklarıyla konuşmaya vakit ayırır, onları dinler ve empati kurar. Birlikte eğlenceli şeyler yaparlar, oyun oynarlar. Daima bir övme kelam konusu değildir. Çocuklar ebeveynlerine her vakit inanç duyar. Sıcak ve saygılı bir münasebet vardır. Çocuklar, kendilerinin de bir bakış açısı olduğunu, sorgulamaları gerektiğini bilirler. Aile içinde onların da görüşleri alınır. Ebeveynler çocuklarının özel hayatlarına hürmet gösterir, özgürlük tanırlar.
Talepkarlık rolünde ise, ebeveynleri çocuklarının aile kurallarını uymaları bekler, bu hususta farkındalık yaratırlar. Bunun için de nasıl yapılabileceğini gösterirler. Yanlış bir şey yapıldığında çocukları cezalandırmazlar, doğrusunu gösterirler, anlatırlar. Ve çabayı överler. Bir şey güç olduğunda bile elinden gelenin en düzgününü yapmalarını beklerler.
Azimli çocuklar yetiştirmek için benim bir ebeveyn ve eğitmen olarak tekliflerim;
- Onlara rol model olmakla birlikte, bizim dışımızda olan muvaffakiyet örneklerini de onlara sunabilmek. Biz her vakit yanlışsız yolu gösteremeyebiliriz fakat tahminen diğer bir akıl hocası onlara yardımcı olabilir. Bu aileden öteki bir kişi olabilir ya da profesyonel bir kişi olabilir.
- Azimli şahısların hayat öykülerini, belgesellerini vakit zaman kızıma seyrettiriyorum. Bunun dışında, azim konusunu işleyen kitapları okumalarını sağlayabilirsiniz.
- Elde ettikleri sonuçtan fazla gösterdikleri uğraşın daha kıymetli olduğunu vurgulayın.
- Net maksatlar koymasına müsaade verin ve bu gayeleri mümkünse yazmasını, makul bir tarih koymasını isteyin.
Angela Duckworth’un dediği üzere, dayanak, hürmet ve yüksek standartlarla büyümek, beraberinde birçok yarar getirir ki bilhassa bunlardan birinin azimle alakası vardır; Bilge ebeveynlik bir çocuğun ebeveynlerine özenmesini sağlar. Çocuklar büyüdükçe taklit etmekten çok özenmeye başlarlar. Zira büyüdükçe kendi kanıları, yargıları oluşmaya başlar. Ebeveynlerin taleplerine yalnızca itaat etmekle kalmazlar, bu talepleri anlamaya çalışırlar. Taklit etmek ve özenmek ortasında dünyalar kadar fark vardır.
Ebeveynler, sevgi ve hürmet dolu olduklarında, çocuklar onları yalnızca örnek almazlar, hürmet da duyarlar.
Kaynak: Angela Duckworth, Azim Kitabı