Otuz Milyon Kelime, uzun bir vakittir okuma listemde olan bir kitaptı. Sonunda okudum ve şiddetle önerebileceğim bir kitap olduğunu söylemeliyim. Kitabın ismi, bir araştırma sonucunda ortaya çıkan datayı tanımlıyor. Üç yaşın sonuna kadar, sosyoekonomik seviyesi yüksek ailelerin çocuklarının işittikleri söz sayısı ile sosyoekonomik seviyesi düşük ailelerin çocuklarının işittikleri söz sayısı ortasındaki fark otuz milyon söz. Bir çocuğun sözler açısından varlıklı bir ortamda büyümesi, öğrenme performansını, zekasını ve akademik muvaffakiyetini kıymetli ölçüde etkiliyor. Beyin sözlerle beslendikçe muvaffakiyet da artıyor. Sosyoekonomik nedenler tek başına belirleyici değil elbette. Kullanılan sözlerin sayısı kadar niteliği de değerli.
Kitaptan birtakım notları, altını çizdiklerimden bir kısmını bloğumda paylaştım.
Kitaptan notlarım;
Üç yaşın sonunda yüz milyar nöron (sinir hücresi) barındıran insan beyni fizikî büyümesinin %85 ini tamamlıyor. Beynin fizikî olarak büyümesi ise 4 yaşına kadar tamamlanıyor. Bu da düşünme ve öğrenmelerin temelinin oluşması demek. Bilim, beyin gelişimin erken çocukluk periyodundaki bir çocuğun lisan ortamıyla ilgili olduğunu göstermektedir. Yani insan beyninin gelişimi için en kıymetli yıllar doğumla üç yaş ortasındaki devir.
Erken lisan ortamı, çocukların akademik başarılarında değerli bir farklılık yaratıyor. Bir çocuğun öğrenme yeteneği, hayatının birinci yıllarında duyduğu lisanla, söz sayısı ile epeyce ilgili. Doğumdan itibaren beyni sözlerle beslenmeli.
Bir çocuğun sözler açısından güçlü bir ortamda büyümesi gerekiyor. Kaç tane söz duyduğu kadar duyulan sözlerin niteliği de beyin gelişiminde hayli değerli bir faktör. Sözlerin ölçüsü denklemin yalnızca bir tarafı. Buyruklar ve yasaklar çocuğun lisan edinme kabiliyetinin gelişmesini engelliyor. Kullanılan lisan sevgi dolu ve geliştiren bir bağın kesimi da olmalı.
Uygun seviyede bir ebeveyn lisanı, çocuğa hayatının çok erken yıllarında bağımsızlık geliştirmesi konusunda yardımcı olur. Çabanın övülmesi, çocuğun özgür ve üretken olmasını sağlar.
Az konuşan ebeveynlerin az konuşan çocuklar yetiştirdiklerini gözlemlenmiş.
Sosyoekonomik nedenlerden bağımsız olarak erken yaşta maruz kalınan lisan ortamının, performans ve zeka üzerindeki en büyük tesir olduğunu araştırmalar gösteriyor.
Sosyoekonomik durumları ne olursa olursun ebeveynlerin çocuklarıyla daha çok konuşmaya, daha nitelikli sözler kullanmaya teşvik edilmesi gerekiyor. Yani günlük hayattaki sohbetlerin hakkını vermeli.
Zengin bir lisan etrafı oluşturmak için 3K stratejisi uygulanabilir, Kavrayın, Konuşun ve Karşılıklı yapın. Kavramak: çocuğun odaklandığı şeye odaklanmaktır. Bir ebeveyn çocuğunun neye odaklandığını takip etmeli ve anlamalıdır. Odaklandığı alanda çocuğuyla oyun oynamalı, onunla konuşmalıdır. Kavramayı bozan dijital dikkat dağıtıcılardan uzak durulmalıdır. Konuşmak hareketinde ise kullanılan sözlerin çeşidi değerlidir. Çocuk güçlü bir lisana kuşatılmalıdır. Daha çok sözcük duydukça onların da manalarını öğrenmeye başlayacaktır.
Örneğin çocuğunuzun bezini değiştirirken;
-Şimdi yeni bir bez takabiliriz; -Şu yeni beze de bak, dışı beyaz içi mavi değil mi? -Dokunalım birlikte , bak yumuşak tıpkı vakit da – Haydi artık pembe pantolonunu giyelim. -Islak ya da kuru, anne seni çok seviyor, üzere.
Karşılıklı yapmak ise, çocukla karşılıklı bir sohbeti içeriyor. Açık uçlu sorularla sohbeti zenginleştirmek.
Çocuklarımıza kitap okurken onlarla konuşmak, onların da konuşmasına müsaade vermek gerekiyor. Bebeklere de kesinlikle kitap okuyun. Kitap okunan bebeklerin anaokuluna başladıklarında daha geniş söz dağarcığına sahip olduğunu araştırmalar gösteriyor.
Geleneksel masal, kıssa okumada ebeveyn okur, çocuk ise dinler. Lakin bilim, diyalogla okumayı öneriyor. Öykü anlatımında çocuğun etkin iştiraki kesinlikle sağlanmalı.
Erken lisan ortamında matematiğe de yer verilmeli. Çocuğun birinci matematik temelini inşa etmede sözlerin gücünü kullanmak gerekiyor. Matematiksel sözler kullanılmalı. Güçlü matematik temeli inşa etmek için değerli konular; sayılar süreçler, geometri, uzamsal muhakeme, ölçüm ve datadır. Bunların her birinin çocuğun çok erken periyotlarında ince ince öğretilmesi gerekir. Çocuklar matematik marifetlerini anaokuluna gittikten sonra da öğrenmeye başlayabilir fakat bu durumda dezavantajlı olacaktır. Buna karşılık, okula matematik bilgisi tohumları ekilmiş olarak başlayan çocuk süratle öğrenmeye başlar.
Örneğin birlikte oynarken;
–Yaptığın kule yüksek oldu. -Hangi çuf çuf tren süratli gidiyor? -Belki de küçük kutuyu almalıyım daha hafif duruyor – Bu kutu başkasından daha ağır galiba -Yuvarlak ve yeşil renkli tabaktan yemeğini yer misin?
Profesör Heckman’ın araştırmalarına ve hesaplarına göre, erken yaştaki çocukların ömrüne yatırılan her bir dolardan toplum yedi ila sekiz dolarlık bir geri dönüş sağlıyor. Bu epey yeterli bir yatırımdır.
Tüm çocuklar, beyinlerini optimum düzeyde inşa etmesi için gerekli lisan etrafına sahip olmalıdır.
Kitabın, her ebeveyn ve eğitmenin kitaplığında olması gerektiğini düşünüyorum. Kitapta pek çok araştırma sonuçlarını, örnekleri ve daha fazla bilgiyi bulabilirsiniz. Kesinlikle Okuyun:) Çocuklarınızla bol bol sohbet edin, farklı sözler kullanın, beyin fırtınaları yapın…