Şiddetsiz İletişim – Bir Yaşam Dili kitabı ile 2 yıl evvel Koçluk eğitimim sırasında tanışmıştım. Eğitmenimiz kesinlikle okumamızı önermişti. O günden bu yana okunacaklar listemde bekledi ve orta sıra başını çıkartıp, “Hey, buradayım, beni sakın unutma” dedi bana:) Geçen haftalarda okuyup bitirdim natürel ki. Kitabın müellifi ise Marshall B. Rosenberg.
Kitapta, müellif sizi Şiddetsiz İletişim’in kolay bir formülü ile tanıştırıyor. Dört bileşeni ve iki tarafı ile ömrümüzde uygulayabileceğimiz tesirli bir araç seti sunuyor. Araç setini nasıl uygulayacağınızı örneklerle, alıştırmalarla ve çeşitli yaşanmış öykülerle anlatıyor.
Yazarın bir notunu çabucak paylaşmak isterim; “Sıkça insanların şöyle dediklerini duyarız; Bu dünya acımasız, şayet hayatta kalmak istiyorsan sen de acımasızsın olmalısın. Ben müsaadenizle bu fikre katılmıyorum. Dünya, biz ona ne mana yüklediysek odur. Şayet bugün dünya acımasızsa, onu kendi davranışlarımızla acımasız yaptık. Şayet kendimizi değiştirebilirsek, dünyamızı da değiştirebiliriz”
Kitapta altını çizdiklerimi sizlerlere paylaşıyorum. Her yetişkinin kitaplığında olması gereken bir kitap olduğunu bilhassa vurgulamak isterim. Dünyamızın şiddetsiz irtibata gereksinimi var. Fizikî şiddetle bir arada, pasif şiddeti de yaşıyoruz her alanda; toplumsal medyada, aile içinde, ya da iş hayatımızda. İçimizdeki olumluluğun ortaya çıkmasında daha çok müsaade vermeliyiz. Bu kitap buna rehberlik ediyor.
Altını Çizdiklerim;
Şiddetsiz İletişim bir alaka kurma sanatı. Birçok vakit içimizdeki şiddeti kabul etmeyiz, zira bu hususta cahiliz. Şiddet barındıran biri olmadığımızı varsayarız, zira bizim için şiddet arbede, dayak, cinayet, savaş demektir. Bunlar da olağan insanların yapmayacağı şeylerdir. Fizikî şiddetin dışında bir de pasif şiddet vardır. Duygusal acı veren bir tıpta şiddet içeriyorsa bu pasif şiddettir. Ve fizikî şiddeti de körükleyen pasif şiddettir.”
Şiddetsizliğin manası içinizdeki olumluluğun ortaya çıkmasına müsaade vermektir. Ben merkezcilik, bencillik, hırs, nefret, önyargı, kuşku ve saldırganlık yerine, sevgi, hürmet, anlayış, takdir, şefkat ve diğerlerine yönelik itinanın hâkim olmasıdır.
Şiddetsiz Bağlantı sürecinin dört ögesi vardır; Müşahede, His, Gereksinim ve İstek/Rica
Birinci öge gözlemdir, rastgele bir durumda gerçekte ne olup bittiğini gözlemlemekle başlarız. Bir oburunun söylediği yahut yaptığı ve hayatımıza olumlu katkısı olan ya da olmayan neyi gözlemliyoruz? Bizi etkileyen, gördüğümüz, duyduğumuz ya da dokunduğumuz şeyleri işin içine hiçbir kıymetlendirme katmadan, net bir halde gözlemlememiz gerekir. Müşahedesi kıymetlendirme ile birleştirdiğimizde, asıl anlatmak istediğimizin karşımızdaki tarafından duyulma mümkünlüğünü azaltmış oluruz. Bu durumda beşerler tenkit duymaya eğilimli olur ve bizim söylediklerimize direnç gösterir. İnsanları ve davranışları yargıdan, tenkitten ya da öteki tahlil çeşitlerinden arındırılmış olarak gözlemeyebilmek gerekir. Bu da kolay bir süreç değildir. Burada değerli bir konu, müşahede ile değerlendirmeyi birbirinden ayırt etmek gerekir.
Şiddetsiz iletişim’in ikinci bileşeni hissettiklerimizi söz etmektir. Sonrasında müşahedelerimizi yargılamadan karşımızdakine söyleyebilmeliyiz. Aksiyonu gözlemlediğimizde neler hissettik? Kırıldık mı? Üzüldük mü? Rahatsız mı olduk?
İnsanlara sövmek için kullandığımız sözcük repertuvarı çoğunlukla duygusal durumumuzu net bir formda söz etmemizi sağlayan sözcük dağarcığımızdan daha geniştir. Bu süreçte hislerimizi fikirlerimizden ayırt etmemiz de önemlidir. Zira bazen hissediyorum dediğimizde aslında hislerimizi lisana getirmiyoruzdur. Kanılarımızı söz ediyoruzdur. Kitapta bununa ilgili çok net örnekler ve hislerimizin bir listesi bulunmakta.
Şiddetsiz İletişim’in üçüncü bileşeninde ise, tanımladığımız bu hislerle kontaklı gereksinimlerimizi lisana getiririz. Bu hislerimizi söz ederken meçhul ve genel sözcükler kullanmak yerine belli hislere gönderme yapan sözcükler kullanmak faydalı olur. Örneğin “iyi hissediyorum” dediğimizde buradaki “iyi” tarifi çok genel bir tariftir. Karşımızdaki kişinin ne hissettiğimizle ilgili basitçe ilişki kurabilmesini maniler. Bu üçüncü öge hislerimizin kaynağını kabul etmeyi gerektirir. Diğerlerinin söyledikleri ve yaptıklarının bizim hislerimizin uyaranı olabileceği, fakat asla sebebi olamayacağı konusunda farkındalığımızı geliştirir. Şiddetsiz İletişim‘i “nasıl olduğumuzu” netlik ve dürüstlükle söz etmek için kullandığımızda, bu üç ögenin farkındayız demektir.
Şiddetsiz İletişim’in dördüncü ögesi açık ve net bir ricayla isteğimizi lisana getirmektir. Bu dördüncü öge, hayatımıza olumlu katkıda bulunmak ya da hayatı bizim için daha hoş kılmak için ne istediğimizi ortaya koyar. Gereksinimlerimiz karşılanmadığında, müşahedemizi, hissimizi ve gereksinimlerimizi tabir ettikten sonra somut bir rica geliştiririz. Bunu yaparken de istemediklerimizden fazla istediklerimiz belirtmekte ve olumlu bir lisan kullanmakta yarar var. Olumsuz lisanda istenilen ricalar karşı tarafın direncini kışkırtabilir. Net, olumlu, somut aksiyon lisanında ricada bulunmak, gerçek isteğimizi açığa çıkarır. Ne istediğimize dair ne kadar net isek, istediğimizi almamız da o kadar mümkündür.
Bir kümeye hitap ederken de onlardan ne istediğimizi net olarak bilmiyorsak, genelde verimsiz tartışmalar çıkar. Bir kümede konuşan ne cevap almak istediğini bilmiyorsa çok vakit kaybedilir. Konuşanın ricada mı yoksa talepte mi bulunduğunu anlamak gerekir. Konuşan suçluluk duyasınız diye uğraşıyorsa kelam konusu olan bir taleptir.
Kısacası karşılıklı bağlantı şunları içerir, Ne gözlemliyorum? Ne Hissediyorum? Neye Gereksinimim var? Hayatımı zenginleştirmek için ne istiyorum? Sen ne gözlemliyorsun? Ne hissediyorsun Neye gereksinimin var? Hayatını zenginleştirmek için ne istiyorsun?
Şiddetsiz bağlantının iki istikameti vardır;
1-Kendimizi bu dört ögeyi içerecek biçimde söz etmek
2-Dört öge aracılığıyla karşımızdakini empati yoluyla dinlemek
Şiddetsiz bağlantının temel hedefi, dürüstlük ve empati üzerine kurulu ilişikler geliştirmektir. Empati, tüm dikkatimizi karşı tarafın verdiği iletiye odaklanmayı gerektirir. Karşımızdakine, kendini tam olarak söz edebilmesi ve anlaşıldığını hissetmesi için gereken vakti ve alanı vermeliyiz. Empati, diğerlerinin yaşadıklarını hürmetle anlamaktır.
Şiddetsiz bağlantı sürecinde öfkeyi tabir etme durumu önemlidir. Şiddetsiz irtibat ile öbür bağlantı biçimleri ortasındaki farkı açıkça ortaya koyar. Öfkemizi tümüyle söz etme sürecinin birinci adımı, diğerlerinin yaptıklarının hiçbir vakit hislerimizin nedeni olmadığını fark etmektir. Öfke, gereksinimlerden kopuk olan, yaşama yabancılaştıran düşüncülerin bir sonucudur. Öfkenin nedeni, suçlayan ve yargılayan düşünme biçimimizde yatar. Karşılanmamış gereksinimlerimize odaklanacağımıza, karşımızdakini tahlil edip yargılamak üzere zihnimize yöneldiğimizi gösterir. Diğerlerini yargıladığımızda şiddete katkıda bulunuruz. Öfke, gücümüzü düşürür ve bizi cezalandırıcı eylemelere çeker. Öfkeyi tabir etmenin adımları vardır; kitapta bu dört adımı müellif epeyce ayrıntılı açıklamıştır.
Çatışmaların başarılı tahlilinde, hürmet temel bir ögedir. Arabulucu rolüyle bir çatışma sürecine dahil olduğunuz vakit çatışma içindeki kişi ya da kümelere, taraf tutmak için değil, birbirlerini duyabilmeleri için onları desteklemek ve herkesin muhtaçlıklarını karşılayacak bir tahlil bulmalarında onlara rehberlik etmek için orada bulunduğunuzu söylemek yeterli bir başlangıç olabilir. Hedef, taraflara onlardan istediğimiz şeyi yaptırmak değildir. Çatışma tahlili için şiddetsiz irtibatı kullanmak klâsik arabuluculuk prosedürlerinden farklıdır.
Şiddetsiz irtibatta takdir yalnızca kutlama emeliyle kullanılır; karşılığında bir şey elde etmek için değil. Tek niyetimiz hayatımızın diğerleri tarafından zenginleştirilmesini kutlamaktır. Takdiri kutlamak için lisana getirin, manipüle etmek için değil. Klasik övgüler, olumlu da olsalar genelde yargı formundadır ve bazen diğerlerinin davranışlarını manipüle etme niyeti taşır. Şiddetsiz bağlantı, salt kutlama hedefiyle takdiri dayanaklar.
Kitapta her bir bileşen, süreç ile ilgili daha ayrıntılı bilgiler, müellifin tecrübe paylaşımları, örnekler ve alıştırmalar var. Keyifli okumalar dilerim:)